----------------------------------------------------------------
---------------- LITERATURA ----------------
1910 rok --> Paul Johann Ludwig von Heyse (1830-1914) - urodzony w Niemczech, autor ponad stu nowel traktujących głównie o potędze miłości ciążącej nad losem bohaterów, naiwność fabuły rekompensują barwne opisy i zaskakujące puenty. "Nowele włoskie" (1923), "Cztery kobiety" (1928), "Kleopatra" i inne nowele (1928). W jego dorobku można znaleźć 60 sztuk teatralnych, 24 tomy nowel, 9 zbiorów poezji i 6 powieści. - Nobel "za artyzm i idealizm, które demonstrował na przestrzeni całej swojej długiej i płodnej twórczo drogi jako poeta liryczny, dramaturg, powieściopisarz i autor znanych na całym świecie nowel".
1927 rok --> Henri Bergson (1859-1941) - urodzony we Francji, profesor filozofii College de France, członek Akademii Francuskiej. Twórca intuicjonizmu, krytyk poznania intelektualnego i analitycznego jako przystosowanych do celów utylitarnych a nie czysto poznawczych, stworzył oryginalną koncepcję trwania, przeciwstawianego jednorodnemu czasowi fizycznemu, jak również koncepcję intuicji pojętej jako chwytanie rzeczy w ich naturalnym ruchu i zmianie. Głosił tezę o przenikającym rzeczywistość "pędzie życiowym" (franc. elan vital), stymulującym nieustanną twórczą ewolucję i trwanie jej niepowtarzalnych stanów (witalizm). Podjął próbę rehabilitacji metafizyki, interesował się mistyką, którą uważał za najszlachetniejszy przejaw życia duchowego. Wywarł znaczny wpływ na myśl filozoficzną XX w., na estetykę i literaturę piękną. "O bezpośrednich danych świadomości" (1889), "Wstęp do metafizyki" (1903), "Ewolucja twórcza" (1907), "Les Deux Sources de la morale et de la religion" (1932).
1958 rok --> Borys Leonidowicz Pasternak (1890-1960) - urodzony w Rosji, uprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Zbiory poezji "Blizniec w tuczach" (1914), "Powierch barjerow" (1917), "Życie moja siostra" (1922), "Tematy i wariacje" (1923). Poematy o tematyce rewolucyjnej i wiersze filozoficzne. Międzynarodowy rozgłos zdobył dzięki powieści "Doktor Żywago" (1957), ukazującej rewolucję z perspektywy inteligenta, nie uznającego przemocy za zasadę budowania przyszłości. Nie przyjął Nagrody Nobla, pod wpływem ostrych nacisków prasy i władzy. - Nobel "za powieść Doktor Żywago".
1966 rok --> Szmuel Josef Agnon (1888-1970) - urodzony na Ukrainie, właściwie Sz.J. Czaczkes. Pisał w języku hebrajskim, autor powieści i opowiadań obrazujących głównie środowisko chasydzkie z przełomu XIX i XX w., m.in.: "Agunot" ['porzucenie żony'] (1908), "Tmol shilshom" ['przedwczoraj'] (1945).
1966 rok --> Nelly Sachs (1891-1970) - urodzona w Niemczech, poetka i dramatopisarka. Ukazywała martyrologię Żydów w czasach hitleryzmu, odzwierciedla osobisty dramat poetki, poszukującej w żydowskiej i chrześcijańskiej mistyce drogi do zrozumienia sensu życia. "In den Wohnungen des Todes" (1947), "Flucht und Verwandlung" (1959), "Fahrt ins Staublose" (1961), "Zeichen im Sand" (1962).
1976 rok --> Saul Bellow (1915-2005) - urodzony w Kanadzie, kontynuator tradycji realistycznej w literaturze amerykańskiej. Ukazywał losy jednostek wyobcowanych, zwykle amerykańskich Żydów, zmagających się z własną nadwrażliwością i biernością, z obojętnością otoczenia i uprzedzeniami rasowymi. "Stan zawieszenia" (1944), "Przygody Augiego Marcha" (1953), "Korzystaj z dnia" (1956), "Henderson, król deszczu" (1959), "Herzog" (1964), "Mr Sammler's Planet" (1970), "Dar Humboldta" (1975).
1978 rok --> Isaac Bashevis Singer (1904-1991) - urodzony w Polsce, prozaik tworzący w języku jidysz, uprawiał (pod pseudonimami Icchok Warszawski, D. Segał) publicystykę, krytykę literacką i teatralną. W twórczości ukazywał religijno-filozoficzne moralne problemy i konflikty ortodoksyjnych i zasymilowanych środowisk Żydów. Do arcydzieł literatury należą krótkie opowiadania Singera, odznaczające się kunsztem narratorskim, często stylizatorskim, także wnikliwym portretowaniem postaci: "Krótki piątek" (1965), "Seans" (1967), "Namiętności" (1970), "Moc światła" (1980) "Śmierć Matuzalema" (1988). Jego powieści utrwaliły obraz różnych środowisk żydowskich w Polsce na tle przemian: "Szatan w Goraju" (1935), "Niewolnik" (1962), "Spuścizna" (1970), "Sztukmistrz z Lublina" (1960), "Wrogowie" (1972), "Pokutnik" (1974).
1981 rok --> Elias Canetti (1905-1994) - urodzony w Bułgarii, od 1938 r. w Wielkiej Brytanii. W swojej twórczości wyrażał protest przeciw deformacjom humanizmu we współczesności, a także wiarę w terapeutyczne możliwości literatury. "Auto da fe" (1935), "Ocalony język" (1977), "Pochodnia w uchu" (1980), "Das Augenspiel "(1985), "Masse und Macht" (1960), "Wesele" (1932). - Nobel "za twórczość pisarską charakteryzującą się szerokimi poglądami, bogactwem pomysłów i artystycznej mocy".
1987 rok --> Josef A. Brodski (1940-1997) - urodzony w Rosji, poeta i eseista, w 1964 r. skazany za "społeczne pasożytnictwo" na 5 lat przymusowych robót. W 1972 r. został zmuszony do emigracji i osiadł w USA. Uprawiał zintelektualizowaną lirykę filozoficzną medytacyjną, nawiązującą do wzorów poezji antycznej. "Ostanowka w pustynie" (1970), "Koniec priekrasnoj epochi" (1977), "Czast' rieczi" (1977), "Nowyje stancy k Awgustie" (1983), "Urania" (1987), "Marmur" (1984).
1991 rok --> Nadine Gordimer (1923- ) - urodzona w RPA. Jej ojciec był Żydem. Ukazuje złożoność i wieloznaczność ludzkich postaw w wielokulturowym i wielorasowym społeczeństwie, w którym mniejszość tworzy system przemocy dla obrony własnych wartości i interesów. "Świat obcych ludzi" (1958), "Gość honorowy" (1970), "Zachować swój świat" (1974), "Zapach kwiatów i śmierci" (1984).
2002 rok --> Imre Kertesz (1929- ) - urodzony na Węgrzech. Tłumaczył z niemieckiego dzieła takich autorów, jak Fryderyk Nietzsche, Hofmannsthal, Schnitzler, Freud, Roth, Wittgenstein i Canetti, których wpływ można odnaleźć w prozie Kertésza. W latach 60., opierając się na własnych przeżyciach, pisze powieść "Los utracony" w której opisuje doświadczenia młodego chłopca w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. - Nobel "za pisarstwo, które wynosi doświadczenia jednostki ponad przeciwieństwa brutalnej historii".
2004 rok --> Elfriede Jelinek (1946- ) - urodzony w Austrii. Jej ojciec był czeskim Żydem. Głównymi tematami jej feministycznej, nierzadko skandalizującej prozy są kobieca seksualność i walka płci, aczkolwiek w ostatnich latach zajęła się głównie satyrycznym i demaskatorskim opisem współczesnych problemów społecznych, m.in. walką z przejawami faszyzmu i antysemityzmu.
2005 rok --> Harold Pinter (1930- ) - urodzony w Wielkiej Brytanii. Jest autorem, "który w swoich sztukach odkrywa przepaść pod codzienną paplaniną i wyważa drzwi do dołujących zamkniętych pokoi". Pinter jest uznawany za przedstawiciela teatru absurdu, twórcę tzw. komedii zagrożenia (comedy of menace) "obnażającej pozorność komunikacji między ludźmi i dramatyczną bezradność człowieka zarówno wobec świata, jak i własnej podświadomości". "The Birthday Party", "The Dumb Waiter", "The Homecoming". Sławę przyniosła mu sztuka "The Caretaker" (Dozorca) wystawiona w 1960 r. Jego późniejsze sztuki to m.in. "Pejzaż" (1967), "Cisza" (1968), "One for the Road" (1984), "Mountain Language" (1988).
Źródło: Encyclopedia Britannica, Encyklopedię PWN oraz gov.il