Frampol
Miasto Frampol leży w powiecie biłgorajskim, województwo lubelskie. Liczy 1,5 tys. mieszkańców (1998 r.). Jest położone na skraju Roztocza Zachodniego Równiny Biłgorajskiej, na zachód od Zamościa.
W 1705 roku nastąpiła lokacja osady Frampol. W 1738 roku Frampol uzyskał prawa miejskie. W 1795 roku Frampol znajdował się w austriackim zaborze. Od 1809 roku Frampol należał do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1870 roku władze carskie pozbawiły Frampol praw miejskich. W 1878 roku wybudowano synagogę. W 1880 roku we Frampolu żyło 1.189 Żydów, stanowiąc 55% ogółu mieszkańców. W okresie międzywojennym, w 1921 roku we Frampolu żyło 1.465 Żydów, stanowiąc 54% ogółu mieszkańców. Podczas II wojny światowej, 13 września 1939 roku niemieckie lotnictwo przeprowadziło ćwiczebny nalot na Frampol, niszcząc osadę w 90%. W listopadzie 1942 roku Niemcy rozstrzelali około 1.000 Żydów na tutejszym cmentarzu żydowskim. W 1993 roku Frampol odzyskał prawa miejskie.
Z ciekawostek: układ urbanistyczny (XVIII w.).
- Cmentarz żydowski we Frampolu (ul. Cmentarna) - 8 pkt
(zdjęcia: Yarek Shalom)
Cmentarz żydowski w Frampolu został założony w XIX wieku. Po II wojnie światowej, mieszkańcy osady rozebrali kamienny mur na materiały budowlane. Nastąpiła też grabież części nagrobków. Na powierzchni 0,6 hektara zachowało się 85 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1850 roku. Najstarszy uszkodzony fragment macewy pochodzi z 1735 roku. Cmentarz jest ogrodzony siatką.
Na cmentarzu znajduje się zbiorowa mogiła 1 tys. zamordowanych w listopadzie 1942 roku Żydów z Polski, Austrii i Czechosłowacji. Na mogile umieszczono pamiątkową tablicę.
(zdjęcia: Yarek Shalom)
W 2007 roku z inicjatywy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce, dzięki wsparciu Rady Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa, odsłonięto na kirkucie pomnik upamietniający społeczność żydowską Frampola, a także ogrodzono masowe mogiły. Na pomniku wyryto inskrypcję po polsku, angielsku i hebrajsku: "Miejsce spoczynku około 1000 mieszkańców Frampola narodowości żydowskiej bestialsko zamordowanych przez niemieckich nazistów w listopadzie 1942 roku. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, listopad 2006."
