Jewish cemetery in Zywiec

Miasto Żywiec jest siedzibą powiatu w województwie śląskim. Liczy 32 tys. mieszkańców (2004 r.). Jest położone w malowniczej Kotlinie Żywieckiej, zamkniętej od zachodu pasmem Beskidu Śląskiego, od północy pasmem Beskidu Małego, od wschodu i południa pasmem Beskidu Żywieckiego, nad rzeką Sołą u ujścia Koszarawy i nad Jeziorem Żywieckim.

Miasto Żywiec lokowane było przed 1327 rokiem, obok dawnej osady targowej w Starym Żywcu. W latach 1420-1428 w Żywcu przebywali husyci. Żywiec był własnością książąt cieszyńskich, następnie oświęcimskich, a od 1456 roku króla Kazimierza IV Jagiellończyka, w 1471 roku nadany P. Komorowskiemu, od 1624 roku należał do Wazów, od 1673 roku do Wielopolskich. W XVI-XVIII wieku Żywiec był ważnym ośrodkiem rzemiosła (piwowarstwo, gorzelnictwo, sukiennictwo) i handlu (miedzią, ołowiem, solą, drewnem). W 1626 roku królowa Konstancja wydała zakaz osiedlania się Żydów w Żywcu ("de non tolerandis Judaeis"). W związku z tym Żydzi mieszkali w gminach Isep, Sporysz, Zabłocie. Ponowny napływ Żydów do Żywca rozpoczął się z końcem XVII wieku. Wielu z nich zajęło się prowadzeniem karczm w mieście i okolicznych wioskach. Od 1772 roku Żywiec znajdował się w zaborze austriackim. W 1820 roku w Zabłociu mieszkało 32 Żydów. W 1822 roku Żywiec przeszedł na własność rodziny Karola Habsburga. W 1856 roku w Żywcu założono słynny browar, jeden z największych i najnowocześniejszych w Polsce. W 1864 roku powstała samodzielna gmina żydowska Żywiec - Zabłocie. W 1874 roku Żydzi założyli szkołę powszechną w Zabłociu, w której uczyły się nie tylko dzieci żydowskie, ale i chrześcijańskie. W 1891 roku wyodrębniła się gmina żydowska w Milówce. W 1914 roku w Zabłociu mieszkało 500 Żydów. W okresie międzywojennym, w 1921 roku w Zabłociu żyło 624 Żydów. W latach 30-tych żydowski przemysłowiec Ignacy Serog odkupił i unowocześnił słynną fabrykę papieru Solali. Wielu Żydów było właścicielami licznych sklepów, restauracji i hoteli. W 1937 roku dużo Żydów wyjechało do Palestyny. Podczas II wojny światowej, Niemcy na wiosnę 1941 roku wywieźli wszystkich Żydów z Żywca do getta w Suchej Beskidzkiej, a później do obozu koncenrtacyjnego Auschwitz-Birkenau. Następnie Niemcy przystąpili do systematycznego usuwania wszystkich śladów żydowskiej obecności w Żywcu.

Z ciekawostek: późnogotycki kościół parafialny (1. poł. XV w.), wieża z renesansową galerią (1582-85), późnorenesansowa kaplica Komorowskich (1596-1608), dzwonnica (1723-24), kościół filialny Św. Krzyża (XV w.), zamek (XV w.), park krajobrazowy i Domek Chiński (poł. XVIII w.).

- Cmentarz żydowski w Żywcu (ul. Stolarska) - 9 pkt

Cmentarz żydowski w Żywcu (dzielnica Zabłocie) został założony na początku XIX wieku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Na powierzchni 0,5 hektara zachowało się około 300 nagrobków. Większość nagrobków pochodzi z XIX i XX wieku. Do najstarszych należą: macewa Symela (nazwisko nieczytelne) z 1853 roku i stela Józefa Arje Munka z 1856 roku. Większość nagrobków jest wykonana z cennych materiałów, np. czarnego marmuru. Z tego powodu wiele nagrobków zostało rozkradzionych. Kirkut sąsiaduje od strony wschodniej z cmentarzem katolickim.

W 2002 roku przeprowadzono renowację licznych nagrobków i cmentarnych ścieżek. Odbudowano wówczas ogrodzenie oraz rozebrano walący się dom przedpogrzebowy, który stał pośrodku cmentarza.

W lipcu 2003 roku w miejscu, gdzie stała zniszczona przez Niemców synagoga "Tempel" postawiono pamiątkowy głaz piaskowca ze złotymi napisami w języku polskim i hebrajskim: "W tym miejscu stała synagoga Tempel która została zburzona przez nazistowskiego okupanta w czasie II wojny światowej. Pamięci Żydów ziemi żywieckiej - mieszkańcy Żywca - lipiec 2003." Na tym terenie przy ul. Szkolnej znajduje się obecnie Zespół Szkół Budowlano - Drzewnych.