Izrael.badacz.org

Strona głównaPremier Dawid Ben-Gurion

Premier Dawid Ben-Gurion

Dawid Ben-Gurion urodził się 16 grudnia 1886 roku w Płońsku, w Polsce (wówczas pod zaborem rosyjskim), jako Dawid Grün.

- Uczęszczał do szkoły hebrajskiej, którą założył jego ojciec, Avigdor Grün (był prawnikiem i liderem syjonistycznej organizacji żydowskiej Hovevei Zion, która powstała w 1880 r.). * W 1897 roku zmarła matka Dawida (miał on wówczas 11 lat). * W 1903 roku Dawid wstąpił do socjalistyczno-syjonistycznej organizacji Poalei Zion.

------- Palestyna -------

- W 1906 roku dwudziesto-letni Dawid wyemigrował do Palestyny, która była wówczas częścią imperium osmańskiego. * Rozpoczął pracę w żydowskich ośrodkach pomocy społecznej w Petah Tikva i Rishon le-Zion. Wysunął wówczas propozycję by skolonizować górzystą Galileę. Wraz z towarzyszami zaczął uprawiać ziemię i zakładać osady Sejera, Ilanya, Kinneret, Milhamia i inne. Bezpieczeństwa żydowskich osadników chroniła organizacja samoobrony Hashomer. Ben-Guron pomagał w zakładaniu struktur Hashomer. * Zaangażował się w życie polityczne Polaei Syjon i razem z Isaaciem Ben Zvi wydawał gazetę organizacji. Zmienił swoje nazwisko na hebrajskie: Ben-Gurion, co oznacza "syn lwa".

- W 1912 roku rozpoczął studia prawnicze na University of Kushta w Istambule (Turcja), gdzie chciał nawiązać kontakty z kręgami Młodych Turków, którzy właśnie zaczynali w Turcji działać. * Podczas I wojny światowej, w 1916 roku władze tureckie aresztowały Dawida Ben-Guriona za działalność syjonistyczną. Oskarżono go o działalność na rzecz utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie i chęć podporządkowania go pod władzę brytyjskiego Egiptu. Dawid został deportowany z Turcji.

- W latach 1916-1917 Dawid Ben-Gurion przebywał w Stanach Zjednoczonych, gdzie działał na rzecz rozwoju ruchu syjonistycznego Halutz. * W 1917 roku poślubił urodzoną w Rosji Żydówkę, Paule Munweis, z którą miał 3 dzieci.

- Wkrótce po wydaniu przez rząd Wielkiej Brytanii słynnej Deklaracji Balfoura, w 1917 roku Ben-Gurion zaciągnął się do brytyjskiej armii i jako żołnierz 38 Batalionu w Legionie Żydowskim powrócił do Palestyny. * Gdy Palestyna została ogłoszona mandatem brytyjskim na Bliskim Wschodzie, Dawid Ben-Gurion ściągnął do Palestyny swoją żonę i dzieci.

------- kariera polityczna -------

- W 1919 roku Ben-Gurion założył socjalistyczno-syjonistyczną partię polityczną Achdut ha-Avodah.

- W 1920 roku Dawid Ben-Gurion został członkiem Rady Generalnej Światowej Organizacji Syjonistycznej, która skupia i koordynuje działalność wszystkich organizacji syjonistycznych na świecie. * Ben-Gurion bardzo szybko wysunął się na czoło ruchu syjonistycznego, usilnie propagując socjalistyczny syjonizm jako drogę do utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie.

- W 1921 roku został wybrany na przewodniczącego Powszechnej Organizacji Robotników Żydowskich w Ziemi Izraela (Histadrut). Dawida Ben-Guriona uważa się za założyciela Histadrut. Funkcję przewodniczącego związku pełnił do 1935 roku. * W 1928 roku przyczynił się do uznania podziemnej żydowskiej organizacji samoobrony Haganah przez Światową Organizację Syjonistyczną. Agencja Żydowska zaczęła wówczas przekazywać Haganie środki finansowe, dzięki którym tworzono kręgosłup przyszłej armii izraelskiej.

- W 1930 roku powstała socjalistyczno-syjonistyczna partia polityczna Mapai (Mifleget Poalei Eretz Israel), w wyniku połączenia się Hapo'el Hatza'ir i Ahdut Ha'avoda. Na czele nowej partii stanął David Ben-Gurion. Oficjalnie przyjętą polityką był konserwatywny socjalizm, oparty na zapoczątkowaniu idealizmu połączonego z politycznym pragmentyzmem. Począwszy od 1935 roku Mapai przewodziła ruchowi syjonistycznemu.

- W 1935 roku Dawid Ben-Gurion został wybrany przewodniczącym prezydium Agencji Żydowskiej w Palestynie. * W owym czasie Ben-Gurion reprezentował umiarkowane poglądy i zdecydowanie sprzeciwiał się rewizjonistycznemu ruchowi syjonistycznemu, na czele którego stali Ze'ev Jabotinsky i jego następca Menachem Begin. * W 1939 roku Ben-Gurion wprawił w ruch falę protestów przeciwko opublikowaniu przez rząd brytyjski "Białej Księgi", która ograniczała żydowską imigrację do Palestyny. Wobec wybuchu II wojny światowej zdecydował się jednak podjąć współpracę z Brytyjczykami. Zachęcał Żydów do wstępowania do brytyjskiego wojska, ale równocześnie wspierał nielegalną imigrację żydowską do Palestyny, którą Brytyjczycy starali się zablokować. Gdy tlko zakończyła się wojna, Ben-Gurion poparł walkę zbrojną z brytyjską administracją wojskową w Palestynie. Celem było zmuszenie Brytyjczyków do wycofania swych wojsk z Palestyny, a następnie utworzenie tutaj państwa żydowskiego. * W październiku 1946 roku podjął decyzję o przyłączeniu się Hagany do walki zbrojnej Irgunu, który sprzeciwił się brytyjskim ograniczeniom w żydowskiej imigracji do Palestyny. Współpraca obu ugrupowań trwała do lipca 1946 roku. Przez cały ten czas Ben-Gurion usilnie nalegał, by celem ataków były wyłącznie brytyjskie obiekty wojskowe. Ben-Gurion odmówił wzięcia udziału w jakiejkolwiek operacji wojskowej Hagany. * W lipcu 1946 roku Ben-Gurion zgodził się początkowo na plan Menachema Begina, by wysadzić siedzibę wojskowych władz brytyjskich w Hotelu Króla Dawida w Jerozolimie. Jednak kiedy uzmysłowił sobie skalę zamachu i groźbę licznych ofiar, nakazał wstrzymać całą operację. Jednak Irgun przeprowadził zamach bombowy (22 lipca 1946 r.) zabijając 89 osób. * Większość środowisk żydowskich, włączając w to Agencję Żydowską, Haganah i Dawida Ben-Guriona, mocno skrytykowało zamach Irgunu na Hotel Króla Davida w Jerozolimie. Haganah zerwała wszelką współpracę z Irgunem. Ben-Gurion otwarcie nazwał Irgun "wrogiem narodu żydowskiego", oskarżając Begina o sabotowanie politycznej kampanii na rzecz powstania niezależnego państwa żydowskiego. Haganah wydała wielu członków Irgunu w ręce brytyjskich władz wojskowych.

- 14 maja 1948 roku Dawid Ben-Gurion odczytał w Tel Awiwie Deklarację Niepodległości głoszącą ustanowienie niepodległego Państwa Izraela. W przemówieniu podkreślił, że nowe państwo będzie "utrzymywać w pełni mocy społeczną i polityczną równość wszystkich jego obywateli, bez rozróżniania poglądów, wyznania lub upodobań seksualnych". Państwo Izrael miało mieć charakter świecki. * Niezwłocznie powołano Rząd Tymczasowy (HaMemszalah HaZemanit), którego premierem został Dawid Ben Gurion. * 28 maja 1948 r. gabinet Ben-Guriona wydał rozkaz powołujący do życia Siły Obronne Izraela (Cewa Hagana LeIsrael), do których miały przystąpić wszystkie żydowskie grupy zbrojne walczące w Palestynie. Ten rozkaz został oficjalnie opublikowany 31 maja 1948 r. Zakazano w nim wszelkiej niezależnej działalności zbrojnej poza izraelską armią. * 22 czerwca 1948 roku premier Ben-Gurion wydał kontrowersyjny rozkaz zatopienia statku "Atlalena", ktorym do Tel Awiwu przypłynęli ochotnicy Irgunu wraz z dużą ilością broni i amunicji. Rząd nie chcąc dopuścić do istnienia niezależnych formacji militarnych w Izraelu, zdecydował się na otworzenie ognia i zatopienie statku. Zginęło prawie 100 osób na pokładzie, a Izrael stanął na skraju wojny domowej. Ostatecznie Irgun samorozwiązał się, a jego członkowie w większości wstąpili do izraelskiej armii.

- Po zakończeniu Wojny o Niepodległość, w styczniu 1949 roku odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu. Wybory wygrała lewicowa partia Mapai. * 10 marca 1949 roku pierwszym premierem rządu izraelskiego został Dawid Ben-Gurion. Ben-Gurion równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony. Był on charyzmatycznym przywódcą narodu, który potrafił pociągnąć za sobą masy. Zmobilizował Żydów z całego świata do finansowego poparcia Izraela. Wspierał napływ tysięcy żydowskich imigrantów do Ziemi Izraela. Pomagał w ich osiedleniu, edukacji i organizacji miejsc pracy. Wdrożył rewolucyjny projekt narodowego systemu zaopatrzenia w wodę. Prowadził zdecydowaną politykę przebudowy podziemnych organizacji wojskowych w regularną armię państwa Izraela (IDF).

* 5 grudnia 1949 roku premier Ben-Gurion w reakcji na propozycję ONZ, by Jerozolima stała się miastem międzynarodowym, wydał oświadczenie w Knessecie. Ben-Gurion oświadczył, że "żydowska Jerozolima jest integralną i nierozłączną częścią państwa Izraela, gdyż jest nieodłączną częścią historii Izraela, wiary Izraela i ducha naszego narodu". * W marcu 1950 roku doszło do kryzysu rządowego. Zjednoczony Front Religijny zażądał wprowadzenia edukacji religijnej w szkołach. W rezultacie sporu, religijne partie ortodoksyjne wycofały się z rządu, doprowadzając do jego upadku (15 października 1950 r.). * 1 listopada 1950 roku Dawid Ben-Gurion sformował nowy rząd, który jednak upadł 14 lutego 1951 roku, gdy Knesset odrzucił propozycje reform złożone przez ministra edukacji i kultury.

- W lipcu 1951 roku w wyborach do drugiego Knesetu wygrała lewicowa partia Mapai. * 8 października 1951 roku Dawid Ben-Gurion został wybrany premierem. Ben-Gurion równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony.

* W maju 1952 r. doszło do kryzysu rządowego w Izraelu, który został sprowokowany przez kwestię religijną. Religijni Żydzi narzekali, że szkoły państwowe oddały tylko 8 z 32 lekcji na religię. Ortodoksi wygrali też batalię o kwestię małżeństwa. Świeckie państwo musiało poniechać instytucji ślubu cywilnego. W wyniku rozłamu w koalicji rządowej, Ben-Gurion musiał od 14 sierpnia 1952 roku pełnić dodatkowe obowiązki ministra transportu. * Na arenie międzynarodowej, Dawid Ben Gurion we wrześniu 1952 roku zawarł kontrowersyjne porozumienie o odszkodowaniach z Zachodnimi Niemcami. Rząd RFN zobowiązał się do wypłacenia żydowskim ofiarom Holokaustu 3 miliardów marek w ciągu 14 lat. Zawarte porozumienie pogłębiło tylko wewnętrzne spory w Izraelu. Dawid Ben-Gurion widział jednak potrzebę wzmocnienia nowo powstałego Państwa Izraela, dlatego poszukiwał strategicznych sojuszników, którymi okazali się być w tych pierwszych latach Francja i Wielka Brytania. Współpraca dotyczyła dyplomacji, ekonomii i wojska. * 19 grudnia 1952 roku upadł gabinet rządowy, ale już 24 grudnia 1952 roku premier Dawid Ben-Gurion sformował nowy rząd. * W 1953 roku społeczeństwa izraelskie zaczęło odczuwać pierwsze pozytywne rezultaty polityki rządu. Do Izraela zaczął napływać żydowski kapitał ze Stanów Zjednoczonych. Równocześnie Niemcy zaczęli spłacać swój moralny dług za zagładę Żydów europejskich. Napływające środki były głównie zużywane przez sektor publiczny. Rozwijało się budownictwo mieszkaniowe i rolnictwo w kibucach. Powstał plan rozwoju kraju, obejmujący sieć osad rolniczych. Wokół rejonu Gazy rozpoczęto budowę paramilitarnych osiedli i umocnień. Tworzono transport samochodowy, będący w rękach spółdzielni. Kontynuowano wielkie zalesienia kraju, a także budowano drogi, osuszano błota. Rozpoczęto także budowę krajowego systemu wodnego, którego osią stał się kanał rozpoczynający się u Jeziora Tyberiadzkiego. * 6 grudnia 1953 roku Ben-Gurion podjął osobistą decyzję o ustąpieniu z urzędu premiera i wycofaniu się z życia politycznego. Przeniósł się do kibucu Sdeh Boqer na Negewie. Nowym przywódcą partii Mapai został Moshe Sharett. * 21 lutego 1955 roku Dwid Ben-Gurion zgodził się na powrót do życia politycznego i objął tekę ministra obrony w rządzie premiera Moshe Sharetta. Ben-Gurion został ponownie przywódcą partii Mapai.

- W lipcu 1955 roku w wyborach do trzeciego Knesetu wygrała lewicowa partia Mapai. * 3 listopada 1955 roku Dawid Ben-Gurion został wybrany premierem. Ben-Gurion równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony.

* W obliczu wzrostu arabskiego zagrożenia, Izrael zwiększył współpracę wojskową z Wielką Brytanią i Francją. W 1956 roku wspólnie przeprowadzono operację wojskową, zwaną Kampanią Synajską. W jej wyniku zmniejszono zagrożenie granic Izraela i zniesiono blokadę morską Morza Czerwonego. * 29 października 1957 roku niezrównoważony psychicznie zamachowiec rzucił granat na sali obrad Knessetu, raniąc premiera Ben-Guriona oraz kilku ministrów. * 31 grudnia 1957 roku na skutek afery wycieku tajnych informacji ze spotkań rządowych, upadł gabinet rządowy. 7 stycznia 1958 roku Ben-Gurion sformował nowy rząd. * W 1958 roku nastąpił kolejny kryzys w izraelskim rządzie. Był to początek długotrwałego sporu między zwolennikami świeckiej i religijnej definicji Żyda. Spór wybuchł 20 lipca 1958 roku, kiedy rząd zatwierdził dyrektywę ministerstwa spraw wewnętrznych mówiącą, że można rejestrować jako Żyda każdą osobę, która bona fide deklaruje swoją żydowskość i nie przynależy do żadnego innego wyznania religijnego. Tym aktem państwowa administracja powiązała i utożsamiła narodowość z wyznaniem religijnym, narzucając pojęciu "Żyd" ograniczenia religijne. * 5 lipca 1959 roku upadł gabinet rządowy. Przyczyną było zerwanie koalicji rządowej przez Ahdut Ha'avoda i Mapam, które zagłosowały w Knesecie przeciwko rządowej decyzji o zakupie broni z Niemiec Zachodnich.

- W listopadzie 1959 roku w wyborach do czwartego Knesetu wygrała lewicowa partia Mapai. * 17 grudnia 1959 roku Dawid Ben-Gurion został wybrany premierem. Ben-Gurion równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony.

* 14 marca 1960 roku Dawid Ben-Gurion spotkał się w Nowym Yorku (USA) z niemieckim kanclerzem Konradem Adenauerem. Po negocjacjach podpisano umowę o niemieckiej pomocy finansowej dla Izraela. RFN pożyczało Izraelowi 35 mln. dolarów rocznie (oprocentowanych na 3,6%), przy czym każda kolejna wypłata miała być rezultatem ponawianej przez Izrael prośby. Pożyczki były udzielane na okres 10 lat. Zawarte z Niemcami porozumienie wywołało masowy ruch protestów przeciwko rządowi, popierany przez Ruch Herut i Maki. * 31 stycznia 1961 roku upadł gabinet rządowy. Przyczyną było zerwanie koalicji rządowej przez Ruch Herut i Powszechnych Syjonistów, które oskarżyły premiera i rząd o związek z wykrytą w 1954 roku w Egipcie aferą szpiegowską.

- W sierpniu 1961 roku w wyborach do piątego Knesetu wygrała lewicowa partia Mapai. * 2 listopada 1961 roku Dawid Ben-Gurion został wybrany premierem. Ben-Gurion równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony.

* 17 czerwca 1963 roku zmęczony długoletnią aktywnością polityczną, Dawid Ben-Gurion ustąpił na swoje życzenie z urzędu premiera i osiadł w kibucu Sdeh Boqer na Negewie. Nowym przywódcą partii Mapai został Levi Eshkol. * 15 grudnia 1964 roku upadł gabinet rządowy Levi Eshkola. Powodem upadku było żądanie Dawida Ben-Guriona, by specjalna kimisja śledcza zbadała wszystkie okoliczności sprawy Lavona (nieudanej akcji izraelskiego wywiadu w Egipcie, za którą nikt z najwyższych władz państwowych nie chciał wziąć odpowiedzialności).

19 maja 1965 roku (przed wyborami do szóstego Knessetu) nastąpiło zawiązanie bloku politycznego pomiędzy Mapai i lewicowymi Ahdut Ha'Avoda-Poalei Syjon pod wspólną nazwą Maarach (Wspólny Front Robotników Izraela). Lista wyborcza i grupa parlamentarna nazywał się Zjednoczenie Pracy. * Decyzji tej sprzeciwił się Dawid Ben-Gurion, który stanowczo żądał powołania specjalnej komisji śledczej do zbadania afery Lavona. Dodatkowo nowy sojusz polityczny odsuwał w czasie przeprowadzenie reformy systemu wyborczego. * W czerwcu 1965 roku David Ben-Gurion wystąpił z Mapai i założył odrębną partię Rafi (Reshimat Po'aley Israel).

- W listopadzie 1965 roku w wyborach do szóstego Knesetu, Ben Gurion dostał się do parlamentu z ramienia partii Rafi. * Spór o komisję dochodzeniową w sprawie afery Lavona trwał aż do 1967 roku, kiedy to wzrost zagrożenia arabskiego zjednoczył skłóconych polityków. * 5 czerwca 1967 roku, w przeddzień wybuchu Wojny Sześciodniowej, Rafi przyłączyła się do koalicji rządu jedności narodowej wraz z Mapai i Ahdut Ha'voda.

* Po zwycięskim zakończeniu wojny, Ben-Gurion opowiedział się za oddaniem Arabom zdobytych terenów, z wyjątkiem utrzymania przez Izrael zjednoczonej Jerozolimy. * 21 stycznia 1968 roku Rafi wraz z Maarach (Mapai i Ahdut Ha'voda) wspólnie założyły (przed wyborami do siódmego Knessetu) listę wyborczą pod nazwą Zjednoczenie Pracy. * Dawid Ben-Gurion odmówił przystąpienia do nowego sojuszu politycznego i pozostał niezależnym posłem.

- W październiku 1969 roku w wyborach do siódmego Knesetu, Ben Gurion dostał się do parlamentu z ramienia Listy Narodowej - sojuszu politycznego zawartego z Mapamem.

- W 1970 roku Dawid Ben-Gurion ostatecznie wycofał się z polityki. Przeniósł się do kibucu Sdeh Boqer na Negewie.

- Zmarł 1 grudnia 1973 roku.