Miasto Kraków jest siedzibą województwa małopolskiego. Liczy 710 tys. mieszkańców (1998 r.). Położone jest na obu brzegach rzeki Wisły, przy ujściu do niej Rudawy, Wilgi, Prądnika i Dłubni, na pograniczu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Niecki Nidziańskiej, Bramy Krakowskiej i Kotliny Sandomierskiej.
Na przełomie VIII-IX wieku istniał potężny gród Wawel, jako stolica państwa Wiślan. W X wieku Kraków był już jednym z głównych ośrodków gospodarczych, politycznych, wojskowych i kulturalnych w Małopolsce, na szlaku handlowym Ruś-Czechy-zachodnia Europa. Od około 1040 roku Kraków był główną rezydencją władców Polski i stolicą Polski. W XII wieku prawo osiedlenia się w Krakowie uzyskali Żydzi. Kazimierz III Wielki w 1364 roku założył w Krakowie pierwszy uniwersytet (Akademia Krakowska) w Polsce. Jego początkiem był rejon ulicy św. Anny. W tamtym czasie rejon tej ulicy, od Rynku po mury miejskie, zajmowały siedziby żydowskie. Rozwijający się uniwersytet stopniowo wypierał stamtąd posiadłości żydowskie. Nowym miejscem zamieszkania dla licznych Żydów były założone przez Kazimierza Wielkiego dwa nowe miasta - Kazimierz i Kleparz, położone obok Krakowa. W owym czasie Kraków był ważnym ośrodkiem handlu z miastami śląskimi, Morawami, Czechami, Rusią i Węgrami. Zyski z handlu umożliwiły rozwój nowo powstałych miast. Pierwsza synagoga (Synagoga Stara) powstała na Kazimierzu, prawdopodobnie w 1407 roku. Od końca XV wieku Kazimierz był największym i najważniejszym ośrodkiem żydowskim w Polsce. Istniały tu liczne jesziwy, drukarnie, synagogi, które przetrwały do czasów obecnych. Kazimierz był miejscem działalności rabina Remu, Mordechaja Saba, Eliezera Aszkenazy (XVI w.) i Natana Spira (XVII w.). Znaczenie Krakowa zaczęło maleć od 1596 roku, po przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy i ostatecznym przejęciu przez nią funkcji stołecznych (w 1611 r.). W owym czasie Żydzi mieli liczne sklepy w okolicach i na samym Rynku Krakowa. Gdy w 1794 roku wybuchło powstanie Polaków przeciwko Rosji, Tadeusz Kościuszko złożył w Krakowie przysięgę narodowi. Kościuszko zwrócił się wtedy także do Żydów z apelem o udział w powstaniu, deklarując przyznanie im równych praw obywatelskich. Od 1795 roku w zaborze austriackim, od 1809 roku w Księstwie Warszawskim. Żydzi należeli do pionierów handlu książkami w Polsce. W 1806 roku w Krakowie zabroniono Żydom chodzenia z książkami po domach. Do handlu książkami wyznaczono specjalnie kilka miejsc na Rynku. Najbardziej zasłużonymi w księgarstwie rodzinami byli: Himmelblaudowie, Seidenowie i Taffetowie. W latach 1815-46 Kraków był stolicą Rzeczypospolitej Krakowskiej. Od drugiej połowy XIX wieku Kraków był centrum życia kulturalnego i naukowego. Po stworzeniu połączeń kolejowych nastąpiło ożywienie handlu i rzemiosła. W tym rozwoju miasta aktywny udział brali Żydzi. Kazimierz przeobraził się wówczas w typową dzielnicę żydowską. Większość domów należała do Żydów, z których najbogatsi budowali sobie pałace (np. Susserowie). W latach 1879-1939 w Krakowie działała hebrajska drukarnia Józefa Fiszera. Do 1892 roku wydawano czasopismo "Hazman" pod redakcją Rubena Aszera Braudesa z Wilna, a następnie (do 1903 r.) czasopismo "Hamagid" pod redakcją Fuchsa z Berlina. Tutaj zjechał na dłuższy czas słynny filozof żydowski Achad Haam (Aszer Ginzburg) by wydawać swój miesięcznik "Hasziloach". Swoje prace drukowali Perec, Bialik, Sforim, Rawnicki, Szolem Alejchem, Szalom Asz i wielu innych literatów żydowskich. U Fiszera wydawano czasopisma hebrajskie: "Achiasaf", "Tuszija" (z Warszawy) i "Moria" (z Odessy). W okresie międzywojennym w Krakowie żyło około 64 tys. Żydów, stanowiąc 26% mieszkańców miasta. W owym czasie szczególnie mocno roziwjał się żydowski handel i rzemiosło. W Krakowie działały liczne szkoły żydowskie. Znakomitym matematykiem był Hirsz Szerer, Juliusz Feldhorn był polonistą i poetą, Chaim Low polonistą i pisarzem, Joachim Metallman przyrodnikiem (docent na Uniwersytecie Jagiellońskim), Bencjon Katz hebraistą (lektor hebrajskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim). Na Stradomiu działała Średnia Szkoła Handlowa, której dyrektorem był Samuel Stendig. W 1917 roku Sara Szenirer założyła w Krakowie pierwszą szkołę Bet Jakow dla dziewcząt z rodzin ortodoksyjnych. W Krakowie działało również seminarium kształcące nauczycielki dla sieci szkół Bet Jakow (powstawały w wielu krajach Europy i USA). W owym czasie najpoczytniejszą gazetą codzienną krakowskich Żydów był "Nowy Dziennik". W Krakowie rozwijał się także żydowski ruch sportowy. Aktywnie działały kluby sportowe Makkabi, Jutrzenka i Hagibor. Społeczność żydowska Krakowa miała swój własny żydowski szpital wyposażony w nowoczesny sprzęt medyczny i bardzo dobry personel. Pracowali tam wówczas: interniści Maksymilian Blassberg i Julian Aleksandrowicz, laryngolog Adolf Schwarzbart, rentgenolog Marcel Spitzer, neurolog Bernard Bornstein i okulista Edmund Rosenhauch. Od 1926 roku w Krakowie działał Teatr Żydowski. Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku polskie oddziały broniące Krakowa zostały oskrzydlone przez Niemców i w zagrożeniu okrążeniem wycofały się. Podczas hitlerowskiej okupacji, Kraków był siedzibą niemieckich władz administracyjnych Generalnej Guberni oraz dowództwa okręgu wojskowego Generalnej Guberni. Wobec mieszkańców Krakowa i okolicznych miasteczek prowadzono bezwzględny terror. Pierwsze przymusowe wysiedlenia Żydów (48 tys. osób) z Krakowa rozpoczęły się w drugiej połowie 1940 roku i na początku 1941 roku. Pozostałych zamknięto w getcie, utworzonym w dzielnicy Podgórze. Znajdowało się tam około 15 tys. Żydów, później ta liczba wzrosła (niektóre źródła podają 68 tys. Żydów). Na przedmieściach Krakowa utworzono liczne obozy karne, obozy pracy przymusowej oraz obóz koncentracyjny Płaszów. W czerwcu i październiku 1942 roku Niemcy przeprowadzili masowe wysiedlenia Żydów z getta do obozów zagłady - głównie do Bełżca. W dniach 13 i 14 marca 1943 roku nastąpiła ostateczna likwidacja getta. Starców, dzieci i chorych zabijano na miejscu, a następnie wywieziono do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Osoby zdolne do pracy zostały wysiedlone do obozu koncentracyjnego Płaszów. W Krakowie działały liczne polskie grupy konspiracyjne, które przeprowadziły wiele akcji dywersyjnych i sabotażowych. W 1943 roku przeprowadzono (Armia Krajowa) nieudany zamach na dowódcę SS i policji Generalnej Guberni F. Krugera. W 1944 roku grupa AK wykonała zamach na generała SS W. Koppego. Kraków został wyzwolony w styczniu 1945 roku przez wojska sowieckie. Walki uliczne trwały przez dwa dni.
Kraków znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO. Jest najbogatszym w zabytki miastem Polski. Najcenniejszym jest zespół zamkowy na Wawelu, mury miejskie z basztami (XIV w.) oraz Rynek. Na terenie miasta jest pięć rezerwatów przyrody.
- Synagoga Stara (ul. Szeroka 24) - 12 pkt
Jest to najstarsza z zachowanych w Polsce synagog. Wzniesiona została na przełomie XV/XVI wieku. Wprawdzie późniejsze przebudowy nadały jej cechy charakterystyczne dla renesansu, to jednak pod względem kompozycji przestrzennej ma ona wyraźny związek z gotykiem. Synagoga Stara należy do typu średniowiecznych synagog dwunawowych. Pierwotnie była ceglano-kamienną wysoką dwunawową halą, zbudowaną w tym miejscu na początku XV wieku (prawdopodobnie w 1407 roku). Była to pierwsza znana nam synagoga na Kazimierzu. Synagoga została włączona w system fotyfikacji obronnych i wschodnia ściana dotykała miejskiego muru obronnego. Wymogi obronne spowodowały konieczność umieszczenia poziomu podłogi hali poniżej ówczesnego poziomu ulicy. Synagoga Stara była wówczas przeznaczona tylko dla mężczyzn. W drugiej połowie XVI wieku do synagogi dobudowano parterowe przybudówki: przedsionek, sala modlitewna dla kobiet oraz dom kahalny. Razem z nim synagoga tworzyła centrum religijno-administracyjne gmina żydowskiej na Kazimierzu. Synagoga Stara spłonęła w 1557 roku. Bożnicę odbudowano w 1570 roku (Mateusz Gucci), dając jej renesansowy wystrój. Mury synagogi zostały podniesione do dzisiejszej wysokości. Podniesione mury hali z wydłużonymi, półkoliście zamkniętymi oknami, zwieńczyła wysoka attyka arkadowa, która przesłoniła schowany za nią dach. Ze spalonej budowli zachowały się: główna hala modlitw, galeria dla kobiet oraz przedsionek. Dzisiejszy wygląd synagogi jest efektem wielokrotnych remontów i modernizacji. Synagoga jest prostokątną, dwunawową halą z krzyżowo-żebrowym sklepieniem wspartym na dwóch smukłych kolumnach toskańskich. Pomiędzy nimi znajduje się bima w kształcie kutego w żelazie baldachimu, umieszczonego na dwunastobocznym, kamiennym cokole. Z tej bimy przemawiał do Żydów Tadeusz Kościuszko, wzywając ich do czynnego poparcia insurekcji w 1794 roku. Patriotyczne mowy do Żydów podczas Rewolucji Krakowskiej i Wiosny Ludów wygłaszali tutaj Maurycy Krzepicki (członek Komitetu Starozakonnych) i Ber Meisels (słynny rabin z Krakowa). Pod koniec XIX wieku wyburzono stary dom kahalny, a w 1891 roku Jan Sas-Zubrzycki restaurował zachodnią fasadę synagogi. Rozległe prace renowacyjne prowadzono w latach 1904, 1913 i 1923 (Zygmunt Hendl). Wówczas to podniesiono narożną przybudówkę północno-zachodnią do poziomu drugiego piętra. W nowych pomieszczeniach umieszczono małe muzeum. Teren wokół synagogi obniżono do poziomu z XVI wieku i otoczono ozdobnym ogrodzeniem. Podczas II wojny światowej Niemcy przekształcili Synagogę Starą w magazyny, a jej wyposażenie i ozdobne sklepienie zostały zniszczone. W latach 50-tych przywrócono jej formę gotycko-renesansową i przystosowano do celów muzealnych. Dzięki wysokiej jakości wykonanych wówczas prac renowacyjnych i rekonstrukcji detali architektonicznych, Stara Synagoga odzyskała swoją dawną świetność. Od 1959 roku mieści się w niej oddział Muzeum Historycznego - Muzeum Historii i Kultury Żydów Krakowskich. Eksponowane są w nim sprzęty liturgiczne, przedmioty związane z obyczajami żydowskimi (parochety, menory, lampy chanukowe, korony i sukienki na Torę, balsaminki itp), obrazy o tematyce żydowskiej (Kossak, Malczewski), fotografie ukazujące życie i kulturę krakowskich Żydów. Osobna wystawa przedstawia dokumentację martyrologii Żydów podczas II wojny światowej. Obok bożnic Wormacji i Pragi Stara Synagoga należy do najcenniejszych obiektów żydowskiej architektury sakralnej.
- Synagoga Remu (ul. Szeroka 40) - 12 pkt
Ta słynna w świecie synagoga, pochodząca z 1553 roku, jest jedną z najstarszych zachowanych bożnic w Polsce. W 1533 roku powstała drewniana synagoga, a w 1553 roku murowana. Pierwotnie była nazywana Nową. Wraz z przylegającym do niej starym cmentarzem, stanowi unikatowy zespół zabytków żydowskiej architektury i sztuki sakralnej, pełniący do dziś funkcję ośrodka religijnego krakowskich Żydów. Synagogę ufundował bogaty kupiec Izrael ben Józef - jak głosi wmurowana w ścianę tablica - na chwałę Bogu oraz na pamiątkę zmarłej żony Małki. W 1557 roku synagoga spłonęła, lecz bardzo szybko została odbudowana. Nazwa synagogi nadana została dla uczczenia pamięci syna fundatora, sławnego filozofa, rabina i rektora krakowskiej uczelni talmudycznej, Mojżesza Isserlesa zwanego Remu. W 1829 roku przebudowano ścianę zachodnią synagogi, przy której powstała obecna sala modlitewna dla kobiet, połączona z główną halą dwiema prostokątnymi arkadami. Z tego okresu pochodzą również półkoliste, wschodnie i zachodnie okna, oraz murowana przybudówka przy jej ścianie północnej. Podczas II wojny światowej Niemcy przekształcili synagogę na magazyn i zupełnie ograbili ją z cennych przedmiotów. Po zakończeniu wojny odnowiono ją w 1957 roku, a obecnie również prowadzone są prace renowacyjne. Wejście na teren synagogi z ulicy Szerokiej prowadzi przez bramę z płaskorzeźbą w tympanonie z hebrajskim napisem: "Synagoga Nowa błogosławionej pamięci rabina Remu". W wewnętrzne ogrodzenie dziedzińca wmurowane są tablice upamiętniające znanych Żydów krakowskich. Synagoga Remu jest jedyną czynną synagogą na Kazimierzu. W przedsionku znajdują się regały na modlitewniki i foliały Talmudu. W ściany wmurowane są tablice upamiętniające recznice śmierci członków kongregacji. Wejście do sali modlitw obramowane jest portalem wykonanym z piaskowca z kutymi w żelazie drzwiami. Z boku znajduje się kamienna skarbona na jałmużnę, nosząca hebrajskie napisy wzywające do składania ofiar dla ubogich. W obszernej sali sklepionej kolebkowo można zobaczyć na wschodniej ścianie piękny renesansowy kuty w kamieniu Aron Ha-kodesz, w którym mieszczą się zwoje Tory. Wnęka ze zwojami zamknięta jest secesyjnymi, ażurowymi drzwiami i zasłonięta kotarą z lamrekinem. Obramowanie wnęki zostało wykonane z piaskowca ze zdwojonymi pilastrami po bokach. Ich kapitele o nietypowym, roślinnym ornamencie, dźwigają pełne belkowanie z fryzem wypełnionym hebrajskimi napisami: "Wejrzyj łaskawie z niebios, ze swego świętego mieszkania i pobłogosław swemu ludowi Izraela" (5 Mojż. 26:15) oraz "Przeze mnie rządy sprawują królowie" (Przysłów 8:15). Po lewej stronie pali się wieczne światło - Ner Tamid. Po prawej stronie wmurowana jest tablica upamiętniająca miejsce, w którym zwykł się modlić rabin Mojżesz Isserles. Bima, umieszczona w centralnym punkcie synagogi, ma prostokątny kształt z pulpitem na Torę. Bima jest otoczona ażurową, kutą w żelazie kratą, która jest rekonstrukcją zniszczonej przez Niemców podczas II wojny światowej. Dwuskrzydłowe drzwi bimy zdobione są płaskorzeźbami i polichromiami (pochodzą z XVIII wieku i zostały przywiezione z innej synagogi). Na zachodniej ścianie, nad arkadami znajdują się XX-wieczne malowidła przedstawiające Ścianę Płaczu, grób Racheli i arkę Noego. Są to jedyne malowidła naścienne w synagodze.
Bima w synagodze Remu
- Synagoga Izaaka (ul. Kupa 16) - 10 pkt
Wybudowana została w latach 1638-1644 jako fundacja prywatna jednego z najbogatszych ówcześnie Żydów krakowskich, seniora kahalnego, Izaaka Jakubowicza (Ajzyk Jekeles), który uzyskał pozwolenie na budowę synagogi od króla Władysława IV. W rezultacie powstała wysoka, potężna, monumentalna barokowa synagoga z arkadowym portalem, pozbawiona jakichkolwiek dekoracji zewnętrznych (projekt Giovanni Batista Trevano). Surowy wygląd nie pozwalał domyślać się wspaniałego wyposażenia wnętrza. W przeszłości była to najwspanialej wyposażona synagoga na Kazimierzu. Niestety podczas potopu szwedzkiego bożnicę obrabowano, później jej wyposażenie wywieziono do synagogi w Opatowie, skąd już nie wróciło w całości. W XIX wieku główne wejście do synagogi przeniesiono ze strony południowej na fasadę zachodnią. Obecne dwubiegowe schody z balustradami i centralnym gankiem arkadowym przeznaczonym dla kobiet, zostały wykonane w 1924 roku (projekt Zygmunta Prokeszy). Pomieszczenie dla kobiet znajduje się na piętrze. Wówczas wzniesiono także sąsiedni budynek, w którym mieściła się ochronka dla głuchoniemych. Ostatecznego zniszczenia synagogi Izaaka dokonali Niemcy podczas II wojny światowej, doszczętnie ją ograbiając i rujnując. Po wojnie, miała być ona zamieniona na kościół, jednak w latach 50-tych obiekt przejął i wyremontował dla swoich potrzeb Związek Artystów Plastyków w Krakowie. Obecnie trwają kolejne prace renowacyjne, prowadzane przez Pracownię Konserwacji Zabytków. Realizowany jest projekt pt. "Synagoga Izaaka". Celem projektu jest utrzymanie zabytkowego budynku i dokończenie prac konserwatorskich (między innymi odbudowa bimy itp.) oraz przekazywanie wiedzy na temat narodu żydowskiego, jego historii i kultury. Obszerne wnętrze sali modlitewnej ma wymiary 12 x 16,9 metra i jest przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, bogato zdobionym geometrycznymi sztukateriami. Sala modlitw dla kobiet jest otwarta ku głównemu wnętrzu pięcioma arkadami z toskańskimi kolumnami ustawionymi na balustradzie. Loggia w synagodze Izaaka jest najokazalszą z istniejących w krakowskich wnętrzach. Nawiązuje ona do krużganków renesansowych. Niestety nie ocalała wspaniała bima. Zniszczeniu uległa także Aron Ha-kodesz, która została częściowo zrekonstruowana w latach 1994-95. Przed II wojną światową kamienna szafa ołtarzowa poprzedzona była kamiennymi schodami zamkniętymi metalową bramką, a na środku znajdował się podest będący kopią bimy ze Starej synagogi. Podczas prac renowacyjnych w 90-tych latach, odkryto fragmenty malowideł ściennych z okresu od XVII do XX wieku. Są to teksty liturgiczne w ozdobnych obramieniach.
Synagoga Izaaka
- Synagoga Poppera (ul. Szeroka 16) - 10 pkt
Wzniesiona została w 1620 roku jako fundacja prywatna bobatego kupca i finansisty, Wolfa Poppera (Bociana), jednego z najbogatszych kupców i finansistów żydowskich w ówczesnym Krakowie. Ze względu na jej niewielkie rozmiary, potocznie nazywaną ją Małą. Synagoga Poppera jest oddzielona od ulicy Szerokiej głębokim dziedzińcem zamkniętym bramą. Pierwotnie, prostokątny budynek synagogi przylegał od wschodu do miejskiego muru obronnego. W XIX wieku dobudowano piętrowe przybudówki, służące jako sala modlitewna dla kobiet. Przebudowano wówczas dach, a także schody i ganki komunikacyjne piętrowych galerii dla kobiet. W tym samym czasie powstała murowana, trójosiowa brama zamykająca dziedziniec od strony ulicy Szerokiej. Podczas II wojny światowej synagoga uległa całkowitej ruinie, a większość wyposażenia zostało zniszczone. Synagogę odrestaurowano w 1965 roku, i mieści obecnie pracownię plastyczną dla młodzieży. Z dawnej synagogi pozostała jedynie niewielka sala modlitewna sklepiona kolebkowo oraz pomieszczenia dla kobiet w części północnej. Kiedyś - hojnie wyposażona przez fundatora - należała do najbogatszych synagog na Kazimierzu. Zachowały się drzwi szafy Aron Ha-kodesz, lecz znajdują się w zbiorach Muzeum Wolfsonów w Jerozolimie. Wykonane są z dębowego drzewa z płaskorzeźbami i polichromiami postaci lwa, orła, jelenia i lamparta.
- Synagoga Wysoka (ul. Józefa 38) - 10 pkt
Jest to jedna z najstarszych synagog Kazimierza. Powstała jako trzecia z kolei, po synagogach Starej i Nowej (Remu). Zbudowana została około 1556-1563 roku na samej granicy kazimierskiej dzielnicy żydowskiej. Synagoga została wzniesiona na planie prostokąta. W stronę ulicy jest zwrócona południową ścianą, podpartą czterema szkarpami. Pomiędzy nimi, na wysokości drugiego piętra umieszczone są trzy wysokie, półkoliście zamknięte okna sali modlitewnej. Nazwa synagogi pochodzi stąd, że jej sala modlitewna znajduje się na piętrze budynku. Dzięki takiemu położeniu, uliczny gwar nie przeszkadzał podczas modlitw - synagoga była położona przy samej bramie dzielnicy żydowskiej i bardzo blisko chrześcijańskich domów. Wysoka, jednoprzestrzenna sala modlitewna, zajmuje pierwsze i drugie piętro budynku. Oświetlenie zapewniały okna umieszczone symetrycznie po trzy od południa i północy. W drugiej połowie XVII wieku przy ścianie północnej synagogi dobudowano przybudówkę z salą modlitewną dla kobiet. W końcu lat 80-tych XIX wieku synagogę poszerzono o budynek pod numerem 36. Na piętrze tego domu powstały dodatkowe sale modlitewne, a na parterze modlitewnia Bractwa Ner Tamid. Podczas II wojny światowej synagoga została zdewastowana, a wszystkie jej sprzęty rozgrabione. Po zakończeniu wojny pojawił się projekt przebudowy synagogi na potrzeby teatru, jednakże nie doszło do jego realizacji. W 1966 roku budynek został odremontowany i przeznaczony na oddział Pracowni Konserwacji Zabytków. Świadectwem dawnego wystroju wnętrza jest fragmentarycznie zachowana kamienna szafa Aron Ha-kodesz na ścianie wschodniej oraz pozostałości malowideł ściennych z tekstami modlitw.
- Synagoga Kupa (ul. Warschauera 8) - 10 pkt
Wzniesiona została z funduszy kahału jako skromna budowla w 1643 roku ("kupa" po hebrajsku znaczy "skarb kahału"). Synagoga została wzniesiona przy północnym odcinku miejskiego muru obronnego, jako ostatnia synagoga wybudowana w okresie istnienia żydowskiego miasta. Jej pierwotny poziom użytkowy znajdował się około 80 cm poniżej obecnego poziomu posadzki. Dzięki tak niskiemu położeniu, synagoga była całkowicie schowana za murem miejskim. Dawna sala modlitewna założona była na planie kwadratu, z salą dla kobiet usytuowaną po stronie północnej. Gdy w XVIII wieku muru obronne przestały spełniać swoje zadania, przeprowadzono przebudowę synagogi Kupa. Podniesiono mury budynku, a w ścianie północnej wykonano okna. Salę modlitewną przykryto drewnianym sklepieniem beczkowym. W latach 30-tych XIX wieku dobudowano piętrową przybudówkę, mieszczącą przedsionek, a na piętrze emporę dla kobiet. Podczas II wojny światowej synagoga uległa znacznej dewastacji. Po zakończeniu wojny służyła przez pewien czas za salę modlitewną, a następnie urządzono w niej wytwórnię macy i rytualną rzeźnię drobiu. Na przełomie 2000/2001 roku synagoga przeszła gruntowną odnowę.
- Synagoga Tempel (ul. Miodowa 24) - 10 pkt
Neoromańska synagoga zbudowana w latach 1860-1862 należy do Żydów reformowanych (postępowych, zwanych maskilami). Założyli ją członkowie Stowarzyszenia Religijno-Cywilizacyjnego, zawiązanego w 1840 roku pod przewodnictwem Abrahama Gumplowicza. Początkowo w miejscu tym powstała niewielka modlitewnia, która bardzo szybko przestała spełniać swoje zadania. Projekt nowej synagogi sporządził Ignacy Hercok, a jej uroczysta inaguracja nastąpiła w 1862 roku. Jest to budowla wolno stojąca, o bardzo bogatej dekoracji architektonicznej elewacji, z wieloma elementami neorenesansowymi. Charakterystycznym elementem tej synagogi są dwudzielne, arkadowe okna fasady i elewacji bocznych. Podczas II wojny światowej Niemcy urządzili w synagodze magazyny i stajnię dla koni. Po zakończeniu wojny w synagodze wznowiono nabożeństwa, w których uczestniczyli Żydzi postępowi i tradycjonaliści. Dodatkowo, w jednym z bocznych pomieszczeń urządzono salę modlitewną dla ortodoksów. W północnej części budynku powstała w 1947 roku łaźnia rytualna. Nabożeństwa w synagodze Tempel ustały w latach 80-tych. Od 1995 roku trwały szeroko zakrojone prace renowacyjne. Obecnie synagoga służy między innymi koncertom muzyki sakralnej. Wnętrze obszernej sali modlitewnej ozdabiają stiuki - stylizowane wzory na stropie i ścianach galerii, wspartej na drewnianych filarach. Uwagę zwracają również umieszczone w oknach parteru i piętra, witraże z przełomu XIX i XX wieku. Galeria dla kobiet wsparta jest na żelaznych ozdobnych filarach. Aron Ha-kodesz zbudowany z białego marmuru umieszczony jest w półokrągłej absydzie.
- Synagoga Deichesa (ul. Brzozowa 6) - 6 pkt
Dom modlitwy Salomona Deichesa został wybudowany w 1910 roku, według projektu Henryka Lamensdorfa. Znajduje się on na zapleczu kamienicy frontowej. Jest to piętrowy budynek, z tarasem na piętrze i kamiennymi tablicami Dekalogu w szczycie fasady.
- Synagoga Bne Emuna (ul. Meiselsa 17) - 7 pkt
Dom modlitwy Bne Emuna wzniesiono w 1886 roku według projektu Jacka Matusińskiego. Po zakończeniu II wojny światowej, budynek był wykorzystywany na różne cele gospodarcze. W latach 1988-1993 przeprowadzono gruntowną renowację i przeznaczono budynek na siedzibę Centrum Kultury Żydowskiej Fundacji Judaica. Uroczyste otwarcie Centrum nastąpiło 24 listopada 1993 roku.
- Synagoga Kowea Itim I'Tora (ul. Józefa 42) - 3 pkt
Dom modlitwy Kowea Itim I'Tora został wzniesiony na początku XIX wieku. Nazwa Kowea Itim I'Tora oznacza tych, którzy regularnie studiują Torę. Na fasadzie budynku znajduje się hebrajska nazwa modlitewni i dwie gwiazdy Dawida. W jednej umieszczono datę założenia (1810 r.), w drugiej datę odnowienia (1912 r.). Obecnie jest to budynek mieszkalny.
- Synagoga Chewra Thilim (ul. Meiselsa 18) - 3 pkt
Dom modlitwy Chewra Thilim został wzniesiony przez Bractwo Psalmowe w 1896 roku według projektu M. Kopolda. Ten piętrowy budynek posiada charakterystyczny fryz arkadowy i półkoliście zamknięte okna. Obecnie w budynku znajduje się siedziba Zespołu Pieśni i Tańca "Krakowiacy".
- Synagoga Ahawat Raim (ul. Szpitalna 24) - 3 pkt
Dom modlitwy Ahawat Raim został założony na początku XX wieku. W 1947 roku budynek przejęła parafia prawosławna i utworzyła w nim cerkiew.
- Synagoga Tignera (ul. Grodzka 28/30) - 3 pkt
Dom modlitwy ufundowany przez Mordechaja Tignera został wzniesiony w 1913 roku, a następnie przebudowany w 1931 roku przez architektów Izaaka Goldbergera i Izraela Messingera. Po zakończeniu II wojny światowej w budynku przez pewien czas znajdował się Teatr Muzyczny. Potem obiekt był opuszczony i stopniowo popadał w ruinę.
Zobacz także: Cmentarze w Krakowie - 18 i 15 pkt
Zobacz także: Inne obiekty w Krakowie
Zobacz także: Obóz koncentracyjny Kraków-Płaszów
Zobacz także: Getto w Krakowie
